INKLYUZIV TAʼLIM MUHITIDA AXBOROT XAVFSIZLIGI FANINI OʻQITISH: TIZIMLI ADABIYOTLAR TAHLILI
Kalit so‘zlar:
inklyuziv taʼlim, axborot xavfsizligi, alohida taʼlim ehtiyoji, taʼlimning universal dizayni (udl), raqamli fuqarolik, tizimli adabiyotlar tahlili, k-12 taʼlimi.Abstrak
Mazkur maqolada raqamli texnologiyalar davrida maktabgacha va maktab yoshidagi bolalarda axborot xavfsizligi ko‘nikmalarini shakllantirish masalasi, xususan, alohida ta’lim ehtiyojiga ega o‘quvchilarning bu jarayondan chetda qolayotgani PRISMA metodologiyasi asosida 2013–2025-yillardagi ilmiy manbalar tahlili orqali yoritilgan. Tadqiqotda inklyuziv muhit uchun maxsus o‘quv materiallari va o‘qituvchilarni tayyorlash dasturlari yetishmasligi aniqlangan. Shuningdek, ta’limning universal dizayni (UDL), assistiv texnologiyalar va o‘yinlashtirilgan usullardan foydalanish yo‘llari ko‘rsatilib, O‘zbekiston sharoiti uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.##plugins.themes.default.displayStats.downloads##
Havolalar
1. OʻRQ-641-son 15.10.2020 “Nogironligi boʻlgan shaxslarning huquqlari toʻgʻrisida” Oʻzbekiston
Respublikasining Qonuni, (Lex.uz). – URL: https://lex.uz/uz/docs/-5049511
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 11.09.2023 yildagi PF-158-son “Oʻzbekiston —
2030” strategiyasi toʻgʻrisida - (Lex.uz). – URL: https://lex.uz/ru/docs/-6600413
3. Page, M. J., et al. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic
reviews. International Journal of Surgery, 88, Art. no. 105906. https://doi.org/10.1016/j.ijsu.2021.105906
4. Hellems, F., & Bhatia, S. (2022). Removing the Veil: Shining Light on the Lack of Inclusivity in
Cybersecurity Education for Students with Disabilities. Sacred Heart University, School of Computer Science
& Engineering. https://digitalcommons.sacredheart.edu/computersci_fac/183/
5. Ibrahim, A., McKee, M., Sikos, L. F., & Johnson, N. F. (2024). A Systematic Review of K-12 Cybersecurity
Education Around the World. IEEE Access, 12, 59726–59738. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2024.3393425
6. Digital Safety and Risk Perception in Higher Education: Insights from Spanish University Students with
Intellectual Disabilities. (2025). Disabilities, 5(4), 108. https://doi.org/10.3390/disabilities5040108
7. Fernández-Cerero, J., Montenegro-Rueda, M., & Fernández-Batanero, J. M. (2023). Impact of
University Teachers' Technological Training on Educational Inclusion and Quality of Life of Students with
Disabilities: A Systematic Review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(3),
2576. https://doi.org/10.3390/ijerph20032576
8. Rose, D., & Meyer, A. Universal Design for Learning. Center for Applied Special Technology (CAST),
Wakefield, MA
9. Pradhapan, P., Griffioen, R., Clerx, M., & Mihajlovic, V. (2017). Personalized characterization of
sustained attention/vigilance in healthy children. Proc. EHealth 360°, Budapest, Hungary, 271–281. https://
doi.org/10.1007/978-3-319-49655-9_35
10. A.Matyakubov, F.Muxammadiyev. Raqamli taʼlim muhitida talabalarning kiberxavfsizlik madaniyatini
rivojlantirishda Interaktiv metodlar va psixologik omillar.// OʻzMU xabarlari, 2026, [9] ISSN 2181-7324
11. Empowering Neurodiverse Talent in Cybersecurity Through Fair and Inclusive AI Education. (2026).
Proceedings of the 57th ACM Technical Symposium on Computer Science Education V.2. https://doi.
org/10.1145/3770761.3777172
12. Abdurazzokov, J., Abdurakhimov, B. Simmetrik kalitni shifrlash algoritmlarning nochiziqli komponentlarini
tasniflash va shakllantirishda intellektual algoritmlarni qoʻllash masalalari – monografiya , Toshkent 2026,
147b.